Het slachtoffer was van illegale afkomst

Gisteren gehoord op ’t journaal van zeven: “Het slachtoffer was van illegale afkomst”. Los van de onwaarschijnlijke manier waarop de openbare omroep over dit jammerlijk incident heeft bericht – is Martine met vakantie? (1) – is er de laatste 10 jaar weinig veranderd aan de situatie van de duizenden gelukzoekers die jaarlijks de oversteek naar Groot-Brittannië wagen.

De meeste hebben er een maandenlange tocht doorheen het Midden-Oosten of Noord-Afrika op zitten; ze trotseerden de moordende duisternis van de Middellandse zee; ze doorkruisten als clandestiene vracht gans Europa; logeerden wekenlang in zogenaamde ‘safehouses’ om uiteindelijk in het West-Vlaamse kustgebied te belanden, waar ze verborgen voor het oog van burger en camera het meest geschikte moment afwacht(t)en om zich aan de laatste etappe te wagen. Onderweg is de selectie onnoemelijk hard.

De bevoegde diensten en NGO's signaleren het probleem van de hedendaagse Engelandvaarders al jaren. Ik bracht in 2002 en 2003 – als woordvoerder van het Provinciaal Integratiecentrum van West-Vlaanderen – regelmatig verslag uit van de precaire situatie van de kandidaat-overstekers en de bijzonder moeilijke werkomstandigheden van de betrokken (politie)diensten. Ik herinner me nog alsof het gisteren was de diepmenselijke manier waarop de administratieve en gerechtelijke diensten van de Zeebrugse Scheepvaartpolitie zich van hun taak kweten én hun frustratie omdat de overheid doof en blind bleef voor het probleem, hun verzuchtingen, laat staan de mens achter de illegaal. Ik leverde toen aan de lopende band teksten af als “Schipper mag ik overvaren” en “Dode letter” waarin ik de problematiek beschreef en de onmenselijkheid van het systeem concreet maakte met verhalen uit de dagelijkse praktijk. Ze vonden vrij vlot hun weg in de media en leidden zelfs tot reportages op diezelfde openbare omroep. Vooral in de kerstperiode leverde dat aandoenlijke televisie op. De inzet van de Scheepvaartpolitie bezorgde hen in 2004 De Prijs voor de Harmonieuze Samenleving én media-aandacht tot in Zwitserland.

Ik onderhield in die periode ook contact met Michaël Decock, die zich voorbereidde op zijn theatermonoloog over de problematiek en plannen had daarmee gans Vlaanderen af te reizen. Hij bracht het stuk op de parking van de meeste Vlaamse culturele centra. In de laadruimte van een vrachtwagen. Intiem maar dan op een bijzonder confronterende en ongemakkelijke manier. Het thema heeft hem sindsdien niet meer losgelaten. Twee weken geleden zag ik Michael terug. Tijdens TAZ. Met “HAVEN 010”. Hij had de NMBS-loods langs het Oostendse 'bosje' uitgekozen om verschillende nieuwkomers uit de schemering te halen en in the spotlights te laten staan. Het massaal opgekomen publiek reageerde laaiend enthousiast. Uit hun verhaal onthoud ik vooral de de toegenomen grimmigheid waarmee Europa de cargo’s verdedigt tegen ongewenste insluipers. Die houding heeft geenszins invloed op het aantal overstekers. Hoogstens op het risico van hun onderneming. Ik kan u ter illustratie "Aller/Retour” aanbevelen. Michaël maakte dit verhalend boek samen met Stephan Vanfleteren.

Voor wie ongevoelig is voor waargebeurde verhalen, zijn er altijd feiten: http://www.statewatch.org/news/2010/may/eu-united-list-of-deaths.pdf. De lijst bevat 13.621 gedocumenteerde gevallen waarvan de reiziger de eindbestemming zich wellicht anders had ingebeeld. U vindt er de 58 Chinezen terug, die op 19 juni 2000 in een afgesloten vrachtwagen op weg van Zeebrugge naar Dover, stierven door verstikking. Misschien herinnert u zich Sémira Adamu nog. Ze stierf tijdens haar gedwongen terugkeer in Zaventem op 22 september 1998. Wie kent nog Koïta Yaguiné en Tounkara Fodé uit Guinea. 14 en 15 jaar. Ze stierven samen op 2 augustus 1999 - bevroren – verborgen in het landingsgestel van de vlucht Conakry - Brussel.
De lijst stopt op 10 april 2010. Het is wachten op een nieuwe. Met de vermelding: “10/08/10 – 1 – NN – Afghanistan – run over by a car on the highway near Middelkerke (Belgium) in attempt to reach England – VRT newsreport”.

(1) Martine Tanghe maakt er al jarenlang een erezaak van om nooit ofte nimmer het woord ‘illegaal’ uit te spreken. Hoe komt men er trouwens bij om 'illegaal' rechtstreeks te koppelen aan het naamwoord 'afkomst'?